احساس گناه و رهایی از آن
بیشتر ما انسانها در گذشته بهخاطر تجربیات مختلف، عزت نفس خود را از دست دادهایم؛ حالآنکه یکی از مهمترین پیشنیازهای تغییر خودمان و شرایطی که در آن هستیم، ارتقاء سطح عزت نفس است و برای ارتقاء سطح عزت نفس مهمترین لازمه، تغییر باورهای سمی و اشتباه به باورهای قدرتمند کننده است؛ چون آن باورهای نادرست باعث ایجاد احساس گناه و احساس بیارزشی در فرد شده و باعث نابودی او میشود.
تعریف احساس گناه به صورت ساده
احساس گناه به احساسی گفته میشود که فرد بعد از مرتکب شدن یک اشتباه، میپذیرد که به دیگران آسیب زده است و خودش را مقصر میداند؛ هرچند که احساس گناه در همان لحظات اول مفید است و به فرد کمک میکند به اشتباهش پی برده و از آن درس بگیرد، اما اگر این احساس ادامهدار و طولانی شود، از مفید بودن به سمی بودن تبدیل میشود که در ادامه بیشتر توضیح میدهم، اما در ابتدا لازم است دربارۀ اهمیت دوری از احساس گناه صحبت کنیم… .
همانطور که گفتم برای اینکه بخواهیم تغییر کرده و به موفقیتهای موردنظر دست پیدا کنیم، باید عزت نفس داشته باشیم و برای رسیدن به آن باید باورهای نادرستی که باعث ایجاد این احساس مخرب میشود را به باورهای صحیح و قدرتمند کننده تبدیل کنیم. این مهم را یادمان باشد که اعتمادبهنفس یکی از مهمترین عوامل موفقیتهای بشر است و در مقابل آن، احساس گناه و احساس بیارزشی مانند سدی بزرگ جلوی موفقیتهای انسان را میگیرد و به فرد اجازه پیشرفت نمیدهد.
در حقیقت تا زمانی که اعتمادبهنفس نداشته باشی، کسب موفقیت ناممکن خواهد بود و اگر میخواهی به عزت نفس برسی باید احساس گناه و یا احساس بیارزشی را در خودت نابود کنی.
این ویدیو برای همین مقاله تهیه شده است؛ تماشای آن پیشنهاد میشود:
این جزئی از قوانین جهان هستی است که ثروت و موفقیت، فقط سراغ افرادی میرود که دارای یک ذهن آرام و مطمئن با باورهای درست هستند. ذهنی آرام خواهد بود که عاری از هرگونه احساس گناه، بیارزشی و عذاب وجدان باشد؛ چون این احساس مخرب سد رسیدن به عزت نفس است.
بنابراین برای رسیدن به عزت نفس باید ابتدا احساس گناه و عذاب وجدان را به احساس لیاقت و ارزشمندی تبدیل کرد.
اگر فردی عزت نفس نداشته باشد، زمانی که دچار اشتباهی میشود، ذهن قضاوتگر او آنچنان نجوایی ایجاد میکند و خطای مرتکب شدۀ او را آنچنان در نظرش بزرگ جلوه میدهد که فرد از احساس گناه، یک پلۀ دیگر سقوط کرده و به احساس عدم لیاقت میرسد و این احساسات منفی آنچنان تقویت میشود که فرد دیگر از پس انجام هیچ کاری بر نمیآید.
در نهایت این احساس گناه و عدم لیاقت به سطحی میرسد که فرد ارزشمندترین رؤیاهای خود را از دست میدهد؛ حال آن رؤیا خواهد یک کسب و کار عالی و پرسود، یک رابطۀ خوب همراه با عشق و یا داشتن خانهای زیبا با امکانات عالی باشد؛ او رؤیاهای خود را از دست میدهد و حتی قادر به فکر کردن دربارۀ داشتنِ آنها نیست.
به همین دلیل است که دوری از این احساس مخرب و کسب عزت نفس برای کسب موفقیتها الزامی است.
یادت باشد علاوه بر این مواردی که ذکر کردم، احساس گناه بر روی انتخابهای آیندهات در هر جنبهای از زندگی تأثیر میگذارد؛ از رشتهای که میخواهی در آن تحصیل کنی گرفته تا همسری که انتخاب میکنی، کیفیت روابط، موفقیتهای شغلی، نوع رفتارت با دیگران، میزان موفقیت مالی و… .
حتی اهدافی که قبل از دچار شدن به احساس گناه مشخص میکنی با اهدافی که همراه با احساس گناه مشخص میکنی، بسیار متفاوت خواهد بود.
بسیار خب، تا اینجا دربارۀ اهمیت دوری از احساس گناه توضیح دادم و این نتیجه رسیدیم که ارزشش را دارد که برای رهایی از این احساس منفی تلاش کنیم. از اینجا به بعد سعی میکنم کمکت کنم که بتوانی هر زمان دچار این احساس مخرب شدی، راحتتر از آن خلاص شوی… .
7 علت مهم احساس گناه در افراد
1- احساس گناه بهخاطر اشتباهی که مرتکب شدهایم
یکی از مهمترین علل ایجاد این احساس، اشتباهی است که از ما سر زده است. معمولاً این نوع احساس گناه زمانی ایجاد میشود که فکر میکنیم با اشتباهمان به دیگران آسیب وارد کردهایم و یا مثلاً زمانی که با دیگران عهدی میبندیم و بعد آن عهد را میشکنیم.
در این مواقع، برای کمک به رفع این احساس، بهتر است شهامت به خرج داده و از آنها عذرخواهی کنیم و از آن اشتباه درس گرفته و دیگر آن را تکرار نکنیم.
2- احساس گناه بهخاطر تصورات ذهنی و خطایی که هنوز رخ نداده است
گاهی اوقات این احساس به این دلیل ایجاد میشود که فرد انجام یک اشتباه را در ذهن خود تجسم میکند؛ هرچند که واقعاً آن خطا را انجام نداده ولی به اندازۀ انجام آن احساس گناه میکند.
3- احساس گناه بهخاطر اتفاقی که فرد فکر میکند باعث آن بوده است
برخی از افراد بر پایۀ یک خرافه، معتقدند که اگر دربارۀ فرد دیگری یک فکر شوم به ذهنشان خطور کند، میتواند باعث نگونبختی او شود؛ هرچند که آن فکر فقط در ذهن آنهاست و هیچ تأثیری بر دیگران ندارد.
برای مثال، فردی را در نظر بگیرید که از یک فرد دیگر عصبانی است و در ذهن خود عاقبت شومی را برای او تصور میکند؛ مدتی بعد خبردار میشود که آن فرد از قضا در یک سانحه بلایی سرش آمده است؛ این فرد افکار شوم خودش را باعث آن سانحه میداند و با این که میداند مقصر نیست اما بازهم احساس گناه میکند.
4- احساس گناه بهخاطر کمک نکردن به دیگران
برای مثال، شخصی را در نظر بگیرید که خواهرش در اسبابکشی به خانۀ جدیدش بهشدت به کمک او نیاز دارد و آن فرد هم کمکش میکند اما بعد از گذشت مدتی با او تماس میگیرند و مسئولیت مهمی را به او واگذار میکنند؛ بهطوریکه دیگر قادر به کمک به خواهرش نیست. آن فرد از این بابت احساس گناه میکند و دائماً تلاش میکند که هرطور شده بازهم بتواند به خواهرش کمک کند.
اما اگر باورهای خود را اصلاح کند، متوجه میشود که برای کمک به دیگران حد مجازی وجود دارد و کمک به دیگران تا جایی که تنها پوستواستخوان از او باقی بماند، نه فضیلت است و نه لزومی دارد! یعنی باید بتواند در زندگی خود اولویتبندی درستی داشته باشد و تا جایی که به خودش و زندگیاش لطمهای وارد نمیشود به دیگران کمک کند و نه بیشتر.
5- احساس گناه بهخاطر اینکه فردی میداند موفقتر از عزیزانش است
در این حالت، فرد به دلیل باورهای نادرستی که دارد خودش را لایق موفقیتهایی که کسب کرده است نمیداند؛ او وقتی که میبیند از دیگران موفقتر است، آن موفقیتها را حق خودش نمیداند و حتی فکر میکند که احتمالاً به دیگران ظلم کرده است که توانسته این موفقیتها را کسب کند.
برای مثال، فردی را تصور کنید که برخلاف افراد خانواده و فامیلش که زندگی متوسطی دارند، او فردی پولدار بوده و زندگی مرفهی دارد؛ چنین فردی با اینکه میداند باید شکرگزار خداوند باشد و قدر این نعمتها را بداند، اما بهخاطر این برتری نسبت به عزیزانش احساس گناه میکند، هرچند که عزیزانش از اینکه او فرد موفق و پولداری است خوشحال باشند. او آنقدر این احساس منفی را ادامه میدهد که درنهایت آنچه دارد از دست میدهد و هم سطح عزیزانش شده و خیالش راحت میشود!
به دلیل اینکه این نوع احساس گناه از باورهای نادرست ریشه میگیرد، با تغییر این باورهای سمی و خطرناک به باورهای تقویتکننده، میتوان از شر این نوع احساس راحت شد.
6- احساس گناه بهخاطر انجام کاری که برای سلامتی مضر است
فرض کنید فردی در یک روز مقدار زیادی تنقلات میل میکند و مدتی بعد که به این کار خود فکر میکند، میبیند این کاری که انجام داده برای سلامتی او مضر است و از این بابت دچار احساس گناه میشود.
هرچند اصولاً این نوع احساس گناه ماندگاری طولانی مدتی ندارد و بعد از گذشت زمانی کوتاه از بین میرود.
7- احساس گناه بهخاطر مسائلی که از کنترل فرد خارج است
بعضی اوقات فرد روی برخی اتفاقات کنترل مستقیمی ندارد، مثل تصادفات، دیر رسیدنها و…؛ اما آن فرد در اینگونه مواقع مسئولیت خود را بسیار بزرگتر و سنگینتر از چیزی که در حقیقت هست تصور میکند؛ در این موارد فرد فکر میکند که باید کاری انجام میداده است که در واقعیت از توان او خارج بوده و به همین دلیل دچار احساس منفی شدیدی میشود.
چگونه از احساس گناه خلاص شویم؟
1- در ابتدا سعی کنیم بدانیم که به چه علتی دچار این احساس شدیم
در بخش قبل، 7 مورد از مهمترین عللی که افراد دچار این احساس منفی میشوند را توضیح دادم، در ابتدا باید کشف کنی که چرا و به چه علت احساس گناه میکنی تا بتوانی در گامهای بعدی خطای خود را جبران کرده و از این احساس رها شوی… .
البته گاهی اوقات احساس گناهی که فرد دارد در پی افکار یا رفتاری ایجاد میشود که نامعقول نیست و اصلاً نیازی به تغییر یا اصلاح ندارد. در حقیقت فرد با اینکه هیچ اقدام نادرستی انجام نداده است، بیدلیل احساس گناه میکند.
برای مثال مادری را در نظر بگیرید که در شغل مناسبی بهصورت پارهوقت فعالیت میکند اما از این میترسد که مبادا شغلش با اینکه پارهوقت است اما روی روند رشد و تربیت کودکش تأثیر منفی بگذارد. این در حالی است که شاغل بودن مادر درصورتیکه وظایف مادریاش را تحت شعاع قرار ندهد معمولاً باعث اختلال در روند تربیت و رشد طبیعی کودک نمیشود؛ اما او همچنان احساس گناه دارد که برای رفع این نوع احساس، باید راههایی متفاوت (با راههای دیگر رفع این احساس) طی شود.
بنابراین این خیلی مهم است که در مرحلۀ اول دقیقاً بدانی به چه دلیل احساس گناه داری؛ البته همیشه تشخیص علت این احساس کار آسانی نیست و گاهی لازم است به کندوکاو درونی پرداخت تا علت را دقیقتر متوجه شد.
2- اشتباه خود را بپذیریم و در اولین فرصت آن را اصلاح یا جبران کنیم
زمانی که متوجه شدی دلیل احساس گناهت چیست، در قدم بعدی لازم است که اگر اشتباهی کردهای آن را بپذیری و راهی پیدا کرده که آن را اصلاح یا جبران کنی. برای مثال اگر فردی به شما دروغ گفته یا بیاحترامی کرده است، لازم است شهامت به خرج داده و از شما عذرخواهی کند.
بهتر است بهجای اینکه افسوس بخوریم و بگوییم «ایکاش فلان کار را نمیکردم…» به این فکر کنیم که اکنون چه کاری میتوانیم انجام دهیم تا اشتباهمان را جبران کنیم و از این احساس رها شویم.
3- برای رهایی از احساس گناه خودمان را اصلاح کنیم
گاهی اوقات ممکن است اشتباهی کرده باشیم که قابلجبران نباشد و باید بپذیریم که گذشتهها گذشته و قابل تغییر نیست. یکی از بهترین راههایی که میتوانیم مطمئن شویم که در آینده همان اشتباه را دوباره تکرار نخواهیم کرد، این است که باورهای خود را اصلاح کنیم؛ چون با اصلاح باورها، رفتار و اعمالمان نیز تغییر میکند و اصلاح میشود. در مرحلۀ بعد لازم است خودمان را ببخشیم و با این کار از این احساس رها شویم.
دقت داشته باشید که احساس گناه معمولاً وابسته به یک شرایط و موقعیت خاص است؛ یعنی فرد با قرار گرفتن در یک شرایط خاص و انجام یک کار ناشایست، دچار احساس گناه میشود. این احساس منفی درصورتیکه فرد اشتباه خود را بپذیرد و سعی کند آن را جبران کند، با گذشت زمانی کوتاه از بین میرود؛ اما اگر او از پذیرش و جبران خطای خود سر باز زند، مثلاً عذرخواهی نکند و یا هیچ علاقهای به اصلاح خود نشان ندهد، همچنان در این احساس باقی میماند و طبق قانون جذب همواره اتفاقات بد و بدتری را تجربه میکند.
بنابراین ضروری است که اشتباهاتمان را بپذیریم و اگر میشود آن را جبران کرده و در مرحلۀ بعد خودمان و باورهایمان را اصلاح کنیم تا از این احساس منفی خلاص شده و با کسب احساس بهتر به مدارهای بالاتری برسیم.
4- از اشتباهاتمان درس بگیریم
جنبه مثبت احساس گناه این است که به فرد یادآوری میکند که باید از خطایی که انجام داده درس بگیرد تا دوباره مرتکب همان اشتباه نشود.
البته گاهی اوقات ممکن است پیش بیاید که ما هیچ اشتباهی مرتکب نشدهایم اما ظاهراً بیعلت احساس گناه میکنیم. در این موارد عملاً خطایی وجود ندارد که بخواهیم از آن درس بگیریم؛ بنابراین باید به کندوکاو خودمان بپردازیم که چرا دربارۀ انجام کاری عادی احساس گناه میکنیم که افراد جامعه در مورد انجام آن این احساس را ندارند. زمانی که علت آن را شناسایی کردیم، میتوانیم با تغییر باورهایمان دربارۀ آن موضوع از این احساس خلاص شویم.
5- انسان ممکن الخطاست
بعضی از افراد تمام انرژی خود را میگذارند که از همه لحاظ کامل و بینقص باشند که این کار اشتباهی است. دقت کنید که بهغیر از ائمه اطهار، هیچکس کامل و بینقص نیست؛ حتی عزیزترین افراد زندگیتان و حتی موفقترین افراد جهان گاهی ممکن است اشتباه کنند؛ اما افرادی موفق هستند که از اشتباهات خود درس گرفته، خودشان را میبخشند و احساس گناه را رها میکنند.
ما باید یاد بگیریم که خودمان را ببخشیم؛ باید یاد بگیریم که ممکن است اشتباه کنیم و هرگز نباید بهخاطر اشتباهاتی که انجام دادهایم به خودمان فحش داده و یا خودمان را بیلیاقت و بیعرضه بدانیم؛ که اگر این کار را کردیم، کار برای بهدستآوردن دوباره عزت نفس بسیار سختتر خواهد شد. اگر تاکنون اینگونه با خودتان برخورد میکردید لطفاً از این به بعد خودتان را دوست داشته باشید و اشتباهات گذشته خود را (هرچند بزرگ) ببخشید و تمرین کنید که خودتان را فردی ارزشمند بدانید.
یادمان باشد که همۀ ما در زندگی ممکن است گاهی اشتباه کنیم و بعد که متوجه اشتباهاتمان شدیم دچار احساس گناه شویم؛ اما همیشه میتوان از این احساس رها شد و به احساس بهتری رسید.
قدرتمندترین وسیلۀ رهایی
یکی از قدرتمندترین و بهترین وسیلهای که میتوان با استفاده از آن، از احساس گناه رها شد، این است که بلافاصله بعد از دچار شدن به این احساس، استغفار کرده و از خداوند مهربان طلب بخشش کنید؛ سپس در مرحلۀ دوم از خداوند بخواهید کمکتان کند تا تغییر کرده و دیگر آن اشتباه را تکرار نکنید؛ پس از آن، در مرحلۀ سوم قبول کنید که خداوند شما را بخشیده است و از خداوند بخواهید که کمکتان کند تا خودتان هم خودتان را ببخشید و از اشتباه خود در گذرید.
چون وقتی که حتی خداوند شما را بخشیده باشد ولی خودتان، خودتان را نبخشید، امکان ندارد از احساس گناه رها شوید!
رها شدن از احساس گناه آنقدر مهم است که خداوند در قرآن بارها به آن اشاره کرده است و خواسته که این احساس را از بندگان خود دور کند؛ پیامبر اسلام (ص) و ائمه اطهار (ع) نیز دربارۀ آن صحبت کردهاند که در این قسمت به چند مورد اشاره میکنم:
پیامبر اکرم (ص) در این باره میفرمایند: «کسی که از گناه توبه کند، همانند کسی است که اساساً گناه نکرده است».
در آیه 53 سوره زمر قرآن کریم خداوند به این موضوع تاکید میکند:
قُلْ یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ
«بگو: ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کردهاید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خداوند همۀ گناهان را میآمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.»
امام محمد باقر (ع) فرمودهاند: «خداوند از توبۀ بندهاش، بیشتر از کسی که مرکب و توشۀ خود را در بیابان، در یک شب تاریک، گم کرده و سپس آن را بیابد، شاد میگردد».
همچنین در آیه 3 سوره هود آمده است: «هرگاه شما توبه کنید، خداوند شما را به بهرهای نیکو کامیاب مینماید» و در آیه 7 سوره فرقان: «کسانی که توبه کنند و عمل صالح انجام دهند، خداوند اعمال بد آنها را به خوبیها تبدیل میکند».
دربارۀ استغفار (راهی برای رها شدن از احساس گناه) آیات و روایات زیادی وجود دارد که بنده فقط به برخی از آنها اشاره کردهام تا اهمیت رها شدن از این احساس مخرب را بهتر درک کنید.
سخن پایانی
در این مقالۀ سعی کردم ابتدا با تأثیرات واقعی احساس گناه آشنا شویم و سپس انواع و مهمترین علل پیدایش این احساس را بدانیم و بعد از آن، یاد بگیریم که چطور میشود این احساس منفی را متوقف کرد و از آن رها شد. امیدوارم توانسته باشم کمکت کنم و یکبار برای همیشه یاد گرفته باشی که به خودت اجازۀ ماندن در احساس گناه را ندهی!
لطفاً اگر این مقاله را مفید دانستی، آن را برای عزیزان و دوستانت نیز ارسال کن تا آنها هم بتوانند از این آگاهی بهرهمند شوند و درنهایت اگر سؤال یا دیدگاهی درباره این مقاله داری، از طریق بخش دیدگاههای همین مقاله آن را مطرح کن تا به آن پاسخ دهم.
دوستدار تو،
سید محمد موسوی
دانلود فایل کتابچه الکترونیکی این مقاله (PDF)
حجم این فایل: 682 کیلوبایت (بسیار کوچک)
سلامت این فایل تایید شده است.
برای دانلود این فایل روی دکمه زیر کلیک کنید:
شما میتوانید برای دانلود این فایل، این QR Code را اسکن کنید.
(راهنمای استفاده)
دانلود ویدیوی این مقاله
حجم این فایل: 124 مگابایت
سلامت این فایل تایید شده است.
مدت زمان: 15 دقیقه
برای دانلود این فایل روی دکمه زیر کلیک کنید:
شما میتوانید برای دانلود این فایل، این QR Code را اسکن کنید.
(راهنمای استفاده)
جدیدترین دیدگاهها
ممنون از شما ان شاالله رها بشیم ازین احساس
انشاءالله. سپاسگزارم!